Afbeeldingen

 
 

Speldenkussen van Pieter de Clercq Jaczn en Agatha Stockelaar, 1770-1771

Speldenkussen1-l.jpg
Speldenkussen2-l.jpg

Afm.: l 14 cm × b 21 cm × d 7 cm


dC-Pieter_Jacz_-_Beschey-l.jpg

Pieter de Clercq (1748-1802) en Agatha Stockelaar (1753-1781), door Balthasar Beschey, 1771


Het was in de 17de en 18de eeuw een gebruik om op de dag van de doop een speciaal voor de gelegenheid gemaakt speldenkussen aan de familie te tonen voordat het gezelschap naar de kerk ging voor de doopplechtigheid. Dergelijke ceremoniële speldenkussens werden na de plechtigheid in het huis van de dopeling tentoongesteld tijdens de ontvangst van de familie en bekenden.
Dit familiestuk, een van ripszijde kussen gevuld met zand en met ingestoken kopspelden in verschillende dikten, is een variatie op dit gebruik. Het was namelijk níét voor een doopplechtigheid; doopsgezinden lieten zich pas op volwassen leeftijd dopen. Maar het object plaatst ons wel wat voor een vraagstuk.
De ene zijde, roze gekleurd, is geheel duidelijk: hierop staan de monogrammen: PDCJ, voor Pieter de Clerq Jacobszoon (1748-1802) en AS, in spiegelbeeld verdubbeld, voor Agatha Stockelaar (1753-1781). Verder links en rechts dwars geplaatste inschriften: 'Getrout op dingsd. den 24e April' en naast de kroon '1770'. Inderdaad hun huwelijksdag. Maar op de andere zijde, in blauw, vinden we het jaartal 1771, met de randschriften 'Een Zoon Geboore 9bre' en 'Een dogter Geboore 9bre', om de monogrammen JDCP en CdC. Dit geeft de indruk dat Pieter en Agatha de ouders werden van een tweeling: een jongen met initiaal J (ongetwijfeld voor Jacob) en een meisje met initiaal C (vermoedelijk voor Cornelia, naar Pieters zuster Cornelia de Clercq en grootmoeder Cornelia Block). Nu staat '9bre' voor novembre en werd op 6 november 1771 Agatha voor het eerst moeder. Maar zoals in het oude geslachtsregister is opgetekend, was dit niet van een tweeling, doch van één dochter, die de naam Geertruy Margareta meekreeg, naar Pieters moeder.


Speldenkussen-gesl-reg-l.jpg

Fragment uit het oude geslachtsregister van de familie


Het is verder opvallend dat op het kussen wel de maand, maar niet de exacte geboortedag is vermeld - ja, er zelfs ruimte lijkt open gelaten om deze nog toe te voegen. Een verklaring kan zijn, dat dit kussen is geschonken toen Agatha nog zwanger was, en nog in het midden werd gelaten wanneer de geboorte zou plaatsvinden en van welk geslacht de eerstgeborene zou zijn.

Maar om het vraagstuk nog verder te vergroten, laat het register zien dat precies twee jaar later, op 6 nov. 1773, een zoon werd geboren, inderdaad Jacob genaamd.

Uit de nalatenschap van Samuel de Clercq (1876-1962) werd dit kussen, met een tiental andere stukken, geschonken aan het Koninklijk Oudheidkundig Genootschap.


Nieuws